Akt poświadczenia dziedziczenia a podatek od spadków i darowizn

2 października 2008 r., w związku z wejściem w życie nowelizacji Prawa o notariacie, w polskim prawie spadkowym zaczęła obowiązywać nowa instytucja - poświadczenie dziedziczenia przez notariusza. W związku z jej wprowadzeniem nie dokonano żadnych zmian w przepisach ustawy o podatku od spadków i darowizn - dalej u.p.s.d. Powstaje zatem pytanie o skutki sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia na gruncie podatku od spadków i darowizn. Zagadnieniom tym poświęcony jest komentarz Adama Bartosiewicza.

articleImage: Akt poświadczenia dziedziczenia a podatek od spadków i darowizn fot. Thinkstock

1. Akt poświadczenia dziedziczenia

Jak już wskazywano „akt poświadczenia dziedziczenia" ma być środkiem alternatywnym i równoległym w stosunku do tradycyjnego „stwierdzania nabycia spadku" na drodze sądowej. Akt poświadczenia dziedziczenia wywoływać wywołuje bowiem te same skutki prawne co prawomocne orzeczenie sądowe o stwierdzeniu nabycia spadku.

Przepisy dotyczące poświadczenia dziedziczenia weszły w życie 2 października 2008 r. Jak wynika z przepisów przejściowych możliwość poświadczenia dziedziczenia dotyczy spadków otwartych od 1 lipca 2008 r. Przepisy dotyczące poświadczenia dziedziczenia zawarte są w nowym rozdziale 3a „Akty poświadczenia dziedziczenia" (art. 95a-95p) działu II ustawy Prawo o notariacie - dalej pr. not.

Przepis art. 95a pr. not. stanowi, że notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych. Z powyższego wynika, że poświadczenie dziedziczenia dotyczyć może zarówno dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego. Nie można jednak sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia dla przypadków, gdy dziedziczenie następuje na podstawie testamentu szczególnego, czyli testamentu ustnego, testamentu sporządzanego na statku morskim lub powietrznym, testamentu wojskowego – zob. art. 952-955 Kodeksu cywilnego - dalej k.c.

Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne. Treść protokołu dziedziczenia (informacje, które powinny być w nim zawarte) określają przepisy art. 95c pr. not.

W razie złożenia przez spadkobierców testamentu notariusz dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia, chyba że otwarcie i ogłoszenie testamentu już nastąpiło. Z otwarcia i ogłoszenia testamentu sporządza się protokół.

Po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku. Okoliczności, których wystąpienie jest przeszkodą do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, zostały wymienione w art. 95e § 2 pr. not.

Zgodnie z art. 95f § 1 pr. not. akt poświadczenia dziedziczenia powinien zawierać:
1) dzień, miesiąc i rok oraz miejsce sporządzenia aktu,
2) imię, nazwisko i siedzibę kancelarii notariusza, a jeżeli akt sporządził zastępca notariusza - nadto imię i nazwisko zastępcy,
3) imię i nazwisko spadkodawcy, imiona jego rodziców oraz jego numer PESEL,
4) datę i miejsce zgonu spadkodawcy oraz jego ostatnie miejsce zamieszkania,
5) wskazanie spadkobierców, którym spadek przypadł - imiona, nazwiska i imiona rodziców oraz datę i miejsce urodzenia osób fizycznych, a w przypadku osób prawnych - nazwę i siedzibę,
6) tytuł powołania do spadku i wysokość udziałów w spadku wraz ze wskazaniem w razie dziedziczenia ustawowego, czy spadkobierca był małżonkiem spadkodawcy, czy jego krewnym i w jakim stopniu, a w razie dziedziczenia testamentowego wraz z określeniem formy testamentu,
7) wskazanie spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne podlegające dziedziczeniu z ustawy oraz ich udziały w nim,
7a) wskazanie osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne, oraz przedmiotów tych zapisów, chyba że osoby te nie chcą lub nie mogą być zapisobiercami;
8) powołanie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu,
9) podpisy wszystkich biorących udział w spisywaniu protokołu dziedziczenia,
10) podpis notariusza,
11) adnotację o dokonaniu rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia.

Przepisy przewidują, że wszelkie akty poświadczenia dziedziczenia zostaną umieszczone w specjalnym elektronicznym rejestrze utworzonym przez Krajową Radę Notarialną. W związku z powyższym notariusz niezwłocznie po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia powinien dokonać jego wpisu do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia przez wprowadzenie, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego stosownych danych dotyczących tego aktu. Z chwilą dokonania wpisu w rejestrze notariusz otrzymuje, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, zawiadomienie o zarejestrowaniu oraz możliwości uzyskania potwierdzenia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia ze wskazaniem numeru wynikającego z kolejności wpisu. W tym samym trybie notariusz uzyskuje zawiadomienie o niezarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia. Adnotację o zarejestrowaniu umieszcza się na akcie poświadczenia dziedziczenia, wskazując numer wynikający z kolejności wpisu a także dzień, miesiąc i rok oraz godzinę i minutę dokonanego wpisu.

Po jego zarejestrowaniu akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Organy podatkowe mogą żądań wypisów zarejestrowanych aktów poświadczenia dziedziczenia, zaś notariusz powinien je przesłać temu organowi (art. 95n § 2 pr. not.).

Przepis art. 95p pr. not. wyraża zasadę, zgodnie z którą ilekroć w przepisach odrębnych jest mowa o postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, należy rozumieć przez to również zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli ustawa wyznacza początek lub koniec biegu terminu na dzień uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, należy rozumieć przez to również dzień zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

2. Termin powstania obowiązku podatkowego

Jak już wskazano przepisy u.p.s.d. nie zostały znowelizowane w związku z wprowadzeniem instytucji „aktów poświadczenia dziedziczenia". Trzeba jednak mieć na uwadze, że zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia wywołuje takie same skutki jak prawomocne orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku i w tym kontekście interpretować przepisy u.p.s.d.

Przepis art. 6 ust. 1 u.p.s.d. stanowi, że obowiązek podatkowy przy nabyciu w drodze dziedziczenia powstaje z chwilą przyjęcia spadku. W praktyce ta reguła nie ma zastosowania bowiem wyłącza ją regulacja zawarta w art. 6 ust. 4 u.p.s.d. Zgodnie z nią jeśli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.
Jeśli więc z przepisów u.p.s.d. wynika, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku, a jednocześnie przepisy u.p.n. wskazują, że zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, wywołuje skutki takie same jak prawomocne orzeczenie stwierdzające nabycie spadku, to uznać należy, że obowiązek podatkowy w podatku od spadku powstaje z chwilą zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Od 23 października 2011 r. istnieje jeden wyjątek od powyższego. Jeśli bowiem nabycie nieodpłatne nastąpiło w drodze zapisu windykacyjnego, to wówczas obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Tutaj więc przepis wprost wskazuje na moment zarejestrowania aktu poświadczania dziedziczenia (w którym są zapisy dotyczące zapisu windykacyjnego) jako moment powstania obowiązku podatkowego.

Przejdź do strony artykułu: « »
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z:
Skomentowano 1 razy
Zapisz się na bezpłatny Newsletter Doradcy Podatkowego

Zapisz się na bezpłatny Newsletter Księgowego

Inne artykuły o zbliżonej tematyce

Nie znaleziono żadnych artykułów.
  • ana kowalska IP: 83.23.* 14-03-2012
    Jak wynika z przepisów przejściowych możliwość poświadczenia dziedziczenia dotyczy spadków otwartych od dnia 1 lipca 2008 r. ???

    Zamieść odpowiedź Zamieść odpowiedź
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

Aktualności - Podatki

Tego samego autora

Polecane lektury